Najczęściej zadawane pytania

Jesteś pacjentem poradni nefrologicznej lub ośrodka dializ?
Tu znajdziesz odpowiedzi na pytania, które najczęściej zadają inni pacjenci.

Poradnia

  • DaVita posiada poradnie nefrologiczne w ponad 50 z 68 swoich placówek. Informacje o najbliższej poradni znajdziesz na stronie, na której wymienione są wszystkie nasze ośrodki lub dzięki wyszukiwarce.

  • W większości naszych placówek na wizytę czeka się kilka dni. Sporadycznie zdarzają się ośrodki, w którym na konsultacje trzeba poczekać dłużej. Wówczas polecamy rozważyć wizytę w innych, sąsiednich przychodniach DaVita.

  • Obecnie należy skontaktować się z wybranym ośrodkiem, przy którym działa poradnia i umówić się na wybrany termin. Docelowo udostępnimy Ci wygodny system zapisów online, dzięki któremu będziesz mógł mieć w każdym momencie pogląd na wszystkie dostępne terminy we wszystkich naszych ośrodkach.

  • Wszystkie niezbędne informacje na ten temat znajdziesz na tej stronie.

  • W ośrodkach DaVita potrzebne jest standardowe skierowanie po poradni nefrologicznej, wystawione przez lekarza POZ, innej poradni specjalistycznej lub oddziału szpitalnego. Jest wymagane, aby placówka wystawiające skierowanie miała podpisaną umowę z NFZ.

  • Przewlekła choroba nerek to postępujący ubytek zdolności nerek do oczyszczania organizmu z nadmiaru wody, elektrolitów i toksycznych produktów. Występuje na skutek różnych zmian chorobowych zachodzących w ich miąższu. Chorobę tę lekarz rozpoznaje na podstawie utrzymujących się dłużej niż 3 miesiące cech uszkodzenia nerek lub zmniejszenia przesączania kłębuszkowego (EGFR) – wskaźnik ten jest wówczas mniejszy niż 60 ml/min.

    PChN to choroba cywilizacyjna, na którą choruje 600 mln osób na całym świecie, z czego 4 miliony w Polsce. Przypuszcza się, że w nadchodzących latach częstość występowania PChN zwiększy się nawet dwukrotnie. PChN przebiega bez typowych dolegliwości, więc rzadko jest diagnozowana w jej początkowej fazie. Na przewlekłą chorobę nerek choruje co trzecia osoba po 65. roku życia.

    Przyczyny PChN możemy podzielić na dwie grupy:

    • pierwotne: to te występujące w obrębie nerek, takie jak zapalenie kłębuszków nerkowych, zwyrodnienie wielotorbielowate czy kamica nerkowa;
    • wtórne: zachorowanie jest pochodną innych chorób przewlekłych: nadciśnienia tętniczego, cukrzycy, miażdżycy, choroby wieńcowej, niewydolności serca, chorób reumatycznych, metabolicznych, hematologicznych, nowotworowych i wielu innych.

    PChN rozpoznaje się na podstawie nieprawidłowego wyniku badania ogólnego moczu, podwyższonej wartości kreatyniny we krwi lub zmian w obrazie USG nerek. Objawy kliniczne choroby są mało charakterystyczne (np. osłabienie) i występują dopiero w zaawansowanych stadiach choroby. Ważne, aby jak najwcześniej rozpoznać i odpowiednio leczyć chorobę. Nieleczona choroba postępuje w sposób utajony i w zaawansowanym stadium wymaga leczenia dializami lub przeszczepieniem nerek.

    Badania w kierunku PChN (kreatynina we krwi, analiza moczu, USG) warto wykonać „przesiewowo” po czterdziestym roku życia. Osoby z chorobami przewlekłymi (nadciśnieniem tętniczym, cukrzycą, miażdżycą i innymi) są narażone na wystąpienie PChN i powinny regularnie powtarzać badania laboratoryjne (kreatynina, analiza moczu), aby wykryć i leczyć PChN na wczesnym etapie. Wystąpienie PChN znacząco pogarsza rokowania pacjenta chorującego na inne przewlekłe choroby. Osoby z podwyższonym stężeniem kreatyniny we krwi, nieprawidłową analizą moczu lub zmianami w USG układu moczowego powinny zasięgnąć porady lekarskiej na temat opcji dalszego postępowania.

    Rozwojowi przewlekłej choroby nerek często nie można zapobiec a jej całkowite wyleczenie nie jest możliwe. Jednak prawie zawsze można zdecydowanie zahamować jej postęp, jeżeli zostanie dostatecznie wcześnie wykryta. Długość i jakość życia zależy od posiadanej przez pacjenta wiedzy na temat choroby oraz od dobrej współpracy z lekarzem nefrologiem. Wszyscy chorzy z istotnym zmniejszeniem przesączania kłębuszkowego (GFR <60 ml/min) powinni pozostawać pod stałą kontrolą nefrologiczną. Regularne wizyty w poradni nefrologicznej oraz spełnianie zaleceń proponowanych przez nefrologa może opóźnić a nawet uchronić pacjenta przed leczeniem dializami. Najważniejszym sposobem postępowania w przewlekłej chorobie nerek jest zapobieganie jej dalszemu postępowi oraz przeciwdziałanie wystąpieniu schyłkowego stadium mocznicy i jej powikłań. Całkowite wyleczenie przewlekłej choroby nerek nie jest możliwe, niemniej u wielu osób możliwe jest istotne spowolnienie postępu choroby, zwłaszcza wykrytej bardzo wcześnie.

  • Kłębuszkowe zapalenie nerek to grupa chorób, w których dochodzi do rozwoju procesu zapalnego w kłębuszkach nerkowych i w konsekwencji - do nieprawidłowego funkcjonowania nerek. W obrębie kłębuszków nerkowych gromadzą się komórki zapalne (limfocyty i leukocyty) i białka krwi (przeciwciała). Skutkuje to nadmiernym namnażaniem się prawidłowych komórek kłębuszka nerkowego. Proces zapalny może mieć charakter ostry i przemijający, zwykle kończy się pełnym powrotem do zdrowia (dzieci i młodzież). Może też przebiegać w sposób przewlekły, postępować powoli (trwa latami) i powodować stopniową destrukcję kłębuszka nerkowego i narastające objawy niewydolności nerek.

    Przyczyną kłębuszkowego zapalenia nerek jest zaburzona funkcja układu odpornościowego - autoagresja skierowana na własne, zdrowe kłębuszki nerkowe.

    Choroba może dotyczyć tylko nerek - wówczas rozpoznajemy pierwotne kłębuszkowe zapalenie nerek lub może wynikać z choroby innych narządów - wtedy mówimy o wtórnym kłębuszkowym zapaleniu nerek.

    Kłębuszkowe zapalenie nerek często przebiega bezobjawowo, a nieprawidłowości pojawiają się jedynie w badaniu ogólnym moczu, w którym stwierdza się obecność białka i nieprawidłowy osad moczu. Zdarza się, że chory obserwuje nadmierne pienienie się moczu, zmianę jego zabarwienia na kolor różowy/czerwony, która nie posiada uchwytnej przyczyny, czuje ból w okolicach lędźwiowych, rozwija się u niego nadciśnienie tętnicze. W sytuacji, gdy choroba przebiega w sposób ciężki, mogą występować obrzęki twarzy i kończyn dolnych, znaczny wzrost ciśnienia tętniczego, zmniejszenie ilości oddawanego moczu. Podejrzenie kłębuszkowego zapalenia nerek zawsze wymaga rozszerzonej diagnostyki, która obejmuje badania laboratoryjne, badania obrazowe np. USG oraz biopsję nerki.

    Na podstawie wykonanych badań, po ustaleniu pełnego rozpoznania podejmuje się stosowne leczenie. Biorąc pod uwagę, że istnieją różne odmiany tej choroby, leczenie każdej z nich przebiega inaczej.

    Efektem leczenia może być całkowity powrót do zdrowia (zwykle po ostrym KZN), remisja choroby lub brak efektu leczenia skutkujący dalszym powolnym uszkadzaniem struktur nerek i rozwojem ich niewydolności prowadzącym do konieczności podjęcia leczenia nerkozastępczego (hemodializa, dializa otrzewnowa, transplantacja nerki). Osoby, u których rozpoznano kłębuszkowe zapalenie nerek wymagają stałej i długoterminowej opieki nefrologicznej.

  • Skrót eGFR- szacunkowy wskaźnik filtracji kłębuszkowej (z j. ang. estimated glomerular filtration rate) oznacza wielkość przesączania kłębuszkowego w nerkach i jest najważniejszym wskaźnikiem służącym do oceny czynności wydalniczej nerek. Jest sumą czynności wszystkich kłębuszków nerkowych, których w jednej nerce znajduje się od 0,6 do 1,2 mln.

    Wskaźnik eGFR służy do oceny czynności nerek jako badanie przesiewowe. U osób z przewlekłą chorobą nerek wskazuje stopień rozwoju choroby.

    Wartość eGFR oblicza się ze specjalnych wzorów. Istnieje ich kilka: wzór Cockcrofta- Gaulta, MDRD, CKD-EPI, Schwartza. Parametrami branymi pod uwagę w wyliczeniach są: stężenie kreatyniny, wiek, płeć, rasa, masa ciała, wysokość. Obecnie powszechnie stosuje się wzór MDRD, w którym poza stężeniem kreatyniny uwzględnia się wiek, płeć oraz rasę pacjenta.

    Coraz częściej wartość eGFR wyliczana jest przez laboratoria oznaczające stężenie kreatyniny w surowicy i ta wartość jest podana na wyniku badania wraz ze stężeniem kreatyniny.

    Za prawidłowe uznaje się eGFR ≥90 ml/min/1,73 m2. Wartości mniejsze wymagają oceny lekarskiej i właściwej ich interpretacji.

    Na wielkości eGFR opiera się klasyfikacja stopnia zaawansowania przewlekłej choroby nerek:

    Kategoria PCHN eGFR Nazwa opisowa
    G1 ≥90 prawidłowe lub zwiększone GFR
    G2 60–89 niewielkie zmniejszenie GFR
    G3a 45–59 zmniejszenie GFR między niewielkim a umiarkowanym
    G3b 30–44 zmniejszenie GFR między umiarkowanym a ciężkim
    G4 15–29 ciężkie zmniejszenie GFR
    G5 <15 schyłkowa niewydolność nerek

  • Kreatynina jest substancją, która powstaje w wyniku przemian białka pochodzącego głównie z mięśni szkieletowych. Wraz z mocznikiem jest głównym związkiem azotowym we krwi. Jest wydalana jedynie przez nerki, stąd jest dobrym markerem ich funkcji. W codziennej praktyce stężenie kreatyniny oznacza się głównie we krwi, na jej podstawie jest wyliczany wskaźnik eGFR, a oba te parametry służą do oceny czynności wydalniczej nerek. W celu dokładniejszej oceny funkcji nerek oznacza się również dobowe wydalanie kreatyniny z moczem, co pozwala obliczyć tzw. klirens kreatyniny. Wartości prawidłowego stężenia kreatyniny u osoby dorosłej to 0,6–1,3 mg/dl, (53–115 µmol/l). Ilość wydalanej w ciągu doby kreatyniny zależy od masy mięśniowej badanego, płci, ogólnego stanu zdrowia i wieku badanego oraz diety.
    Zwiększone stężenie kreatyniny w surowicy krwi może świadczyć o pogorszeniu czynności nerek (ostrym i przemijającym lub trwałym - postępującym wraz z upływem czasu) i zawsze wymaga konsultacji lekarskiej i dodatkowej diagnostyki.
    Niskie stężenie kreatyniny w surowicy krwi występuje w przebiegu chorób prowadzących do zaniku mięśni, u osób małą masą mięśni szkieletowych - po amputacjach kończyn, niedożywionych, wyniszczonych, z ciężką chorobą wątroby oraz u kobiet w ciąży.

  • Badanie ogólne moczu polega na ocenie fizycznych i biochemicznych cech moczu oraz stwierdzeniu obecności w moczu komórek, wałeczków i kryształów.

    Jest to jedno z podstawowych badań potrzebnych do rozpoznawania chorób układu moczowego, ale nie tylko. Wykonuje się je również w przypadku chorób takich jak: cukrzyca, otyłość, nadciśnienie tętnicze oraz przesiewowo, np. w ciąży. Do badania wystarczy oddać 50-100 ml moczu.

    Aby wynik badania ogólnego moczu był miarodajny, należy pobrać próbkę z zachowaniem kilku zasad:

    1. Mocz należy pobrać w trakcie pierwszej, porannej mikcji, po 8-godzinnym powstrzymywaniu się od przyjmowania płynów, by zapobiec rozcieńczeniu składników osadu moczu.
    2. Pojemnik, do którego pobiera się próbkę, powinien być przeznaczony do tego celu - kupiony w aptece lub otrzymany w punkcie diagnostycznym/ gabinecie zabiegowym.
    3. Przed oddaniem moczu należy dokładnie umyć mydłem okolicę ujścia cewki moczowej i jeśli zechcesz ją osuszy, trzeba do tego użyć świeżego ręcznika. 
    4. Próbkę należy pobrać z tzw. środkowego strumienia moczu - początkowa porcja moczu trafia do toalety, kolejna do pojemnika i końcowa ponownie do toalety. Takie postępowanie ma na celu wypłukanie bakterii gromadzących się w  końcowym odcinku cewki moczowej. 
    5. U kobiet w trakcie miesiączki nie powinno się wykonywać badania ogólnego moczu, a jeśli jest to konieczne, można przed pobraniem próbki do badania założyć tampon.  Podobnie można postępować w przypadku kobiet w ciąży, aby wyeliminować zanieczyszczenie próbki moczu wydzieliną z dróg rodnych.
    6. Próbkę moczu należy ocenić najlepiej w ciągu 2 godzin od pobrania. Jeżeli nie jest możliwe szybkie dostarczenie próbki do laboratorium, można ją przez kilka godzin przechowywać w lodówce.

    Parametry podlegające ocenie podczas analizy moczu

    Odczyn (pH) - prawidłowy mocz ma odczyn kwaśny (pH<7). Zasadowy odczyn moczu może występować w przewlekłych zakażeniach układu moczowego wywołanych niektórymi bakteriami, w zaburzeniach czynności cewek nerkowych czy w przypadku stosowania diety wegetariańskiej.

    Barwa - mocz zdrowej osoby ma barwę żółtą i jest przejrzysty. Jeśli wygląda inaczej należy poszukiwać źródła takiego stanu , np. zakażenia układu moczowego (mocz mętny), przyczyny krwiomoczu (mocz czerwony) i innych.

    Ciężar właściwy - w próbce moczu pobranej z porannej mikcji, z zachowaniem 8-godzinnego powstrzymywania się od przyjmowania płynów powinien zawierać się w przedziale 1020- 1030 g/l. Zarówno zmniejszenie, jak i zwiększenie ciężaru właściwego moczu wymagają oceny lekarskiej i przeanalizowania ich przyczyn.

    Białko - nie występuje w prawidłowym moczu. Jeżeli jest obecne, wymagana jest rozszerzona diagnostyka mająca na celu m.in. ustalenie dobowego wydalania białka z moczem oraz przyczynę takiego stanu. 

    Cukier (glukoza) - nie występuje w prawidłowym moczu. Jego obecność nakazuje diagnostykę w kierunku cukrzycy, zwłaszcza u kobiet w ciąży. Naturalnym stanem jest występowanie glukozy w moczu u kobiet w 2. i 3. trymestrze ciąży.

    Barwniki żółciowe - nie występują w prawidłowym moczu. Ich obecność w moczu wynika z chorób wątroby i dróg żółciowych.

    Ciała ketonowe - nie występują w prawidłowym moczu. Ich obecność w moczu może wynikać z głodzenia, nadmiernego wysiłku fizycznego lub nieprawidłowego wyrównania cukrzycy.

    Erytrocyty - mocz zdrowego człowieka może zawierać niewielką liczbę erytrocytów: 1-2 w polu widzenia. Obecność większej ich liczby zawsze wymaga diagnostyki w kierunku przyczyn nefrologicznych i urologicznych. Może być też wynikiem zanieczyszczenia krwią z narządu rodnego, przewodu pokarmowego lub skóry.

    Leukocyty - wynik prawidłowy to obecność leukocytów w liczbie 3-5 w polu widzenia. Zwiększenie ich liczebności występuje m.in. w zakażeniu układu moczowego, zapaleniu gruczołu krokowego u mężczyzny, w przypadku nieprawidłowego pobrania próbki moczu, (gdy dochodzi do jej zanieczyszczenia). 

    Wałeczki - w prawidłowym moczu mogą być obecne jedynie wałeczki szkliste (hialinowe). Obecność wałeczków innego typu zwykle wskazuje na chorobę nerek. Mogą się one pojawić z powodu gorączki lub po ciężkim wysiłku fizycznym u osoby mającej zdrowe nerki.

    Kryształy - mogą występować u osób zdrowych. U osób z kamicą moczową mogą wskazywać na rodzaj substancji, z których zbudowane są złogi. 

    Bakterie - ich obecność może świadczyć o zakażeniu układu moczowego, być wynikiem zanieczyszczenia próbki moczu lub świadczyć o namnożeniu bakterii w próbce moczu po jej pobraniu. Obecność bakterii musi  być analizowana łącznie z innymi parametrami badania ogólnego moczu. Może wymagać rozszerzenia diagnostyki o posiew moczu. 

    W przypadku nieprawidłowego wyniku badania ogólnego moczu w jakimkolwiek zakresie, zawsze konieczna jest jego ocena przez lekarza. 

  • Dieta osób z niewydolnością nerek zależy od stopnia zaawansowania tej choroby oraz od obecności chorób współistniejących, dlatego jest ustalana indywidualnie dla każdego pacjenta. W doborze diety należy uwzględnić choroby takie jak: cukrzyca, nadciśnienie tętnicze, niewydolność serca. O koniecznych modyfikacjach diety powinien decydować  lekarz, a dietetyk może pomóc ją ułożyć na podstawie zaleceń lekarskich. Podstawą jest kontrola zawartości w diecie białka, sodu, fosforu oraz potasu. Dopuszczalna ilość tych składników jest uzależniona od stopnia upośledzenia czynności nerek.

    U osób bez otyłości, dieta powinna zawierać standardową ilość kalorii, czyli ok. 2000- 2500 kcal/dobę (niedożywienie pogarsza rokowania pacjentów z  chorymi nerkami). Podstawowym zaleceniem diety osób chorych na niewydolność nerek jest ograniczenie podaży białka, zależne od stopnia zaawansowania choroby i wynosi 0,9 g do 0,7 g/ kg masy ciała/ dobę. Najlepiej, aby było to białko pochodzące z mięsa i nabiału. Ilość tłuszczu nie podlega modyfikacji, ważne natomiast jest, aby były to głównie tłuszcze nienasycone (olej rzepakowy, słonecznikowy, oliwa z oliwek), stosowany jako dodatek do potraw, nie do smażenia. W bardziej zawansowanych stadiach niewydolności nerek, zależnie od uzyskiwanych wyników badań laboratoryjnych, może być konieczne ograniczenie spożycia potasu, fosforu i soli. Powinno się to odbywać po konsultacji lekarskiej, bo nie dla każdego pacjenta jest konieczne w takim samym stopniu. Ograniczenie spożycia potasu wiąże się w dużej mierze z redukcją ilości spożywanych owoców - nie tylko bananów, cytryn, pomarańczy, ale w praktyce wszystkich dostępnych w Polsce owoców sezonowych, jak i niektórych warzyw. Pokarmy bogate w fosfor to głównie mleko, ser żółty, rośliny strączkowe, podroby, ryby, kakao, czekolada, zboża i inne.  Ważne, aby unikać stosowania wszelkiego typu substancji konserwujących żywność (występują głównie w produktach gotowych o długim terminie ważności) czy niekorzystnych dodatków, jak np. olej palmowy czy syrop fruktozowy. Bardzo ważnym elementem diety jest spożywanie odpowiedniej ilości wody, zwykle jest to około 2,0 l/dz, jednak o ilości tej decyduje lekarz.



  • Aktywność fizyczna, najlepiej definiowana jako regularny wysiłek fizyczny, trwający około 30 min. dziennie kilka razy w tygodniu, jest bardzo pożądana u osób z niewydolnością nerek. Najlepiej, aby był to trening tlenowy (aerobowy), prowadzony z umiarkowaną intensywnością. Pozwala on na utrzymanie sprawności fizycznej, zwalczanie i zapobieganie otyłości, poprawia wartości ciśnienia tętniczego, wpływa na wyrównanie cukru i zaburzeń lipidowych, zmniejsza ryzyko wystąpienia zawału serca i udaru niedokrwiennego mózgu. Trening aerobowy jest bezpieczny - nie prowadzi do zaburzeń kwasowo-zasadowych, które towarzyszą zaawansowanym stadiom przewlekłej niewydolności nerek i są zjawiskiem niepożądanym.  

    Zaburzenia metaboliczne, otyłość, cukrzyca, nadciśnienie tętnicze są powszechne w grupie pacjentów z niewydolnością nerek. Przyczyniają się one do rozwoju chorób układu krążenia w tym do zwiększenia ryzyka uszkodzenia nerek, a biorąc pod uwagę niekorzystny wpływ istniejącej niewydolności nerek na układ krążenia, zagrożenie to potęguje się.

    Konieczne jest oczywiście dostosowanie rodzaju i intensywności wysiłku fizycznego do indywidualnej sytuacji pacjenta, jego ogólnego stanu zdrowia i wydolności organizmu. Z pewnością należy zachęca chorych (nawet tych z ciężką niewydolnością nerek i dializowanych) do uprawiania sportu na miarę ich możliwości. Może to być pływanie, jazda na rowerze czy choćby chodzenie po schodach lub spacery.

    Niewskazany jest bardzo nasilony wysiłek fizyczny, zwłaszcza trening siłowy, prowadzący do niedoboru tlenu. Może on być przyczyną wystąpienia przemijających zaburzeń gospodarki kwasowo-zasadowej organizmu, niekorzystnie wpływających na przebieg niewydolności nerek.


  • Na prawidłową funkcję nerek lub utrzymanie ich zaburzonej funkcji na stałym poziomie ma wpływ wiele różnych czynników: styl życia, ilość przyjmowanych płynów, choroby przewlekłe, stosowane leki. W związku z tym, zaleca się:

    1. Wypijać odpowiednią ilość wody dziennie - zwykle ok. 2l, zwłaszcza w dni szczególnie ciepłe czy upalne oraz takie, gdy nasza aktywność fizyczna jest większa niż zwykle, co wiąże się ze wzmożoną utratą płynów przez parowanie i pocenie się.
    2. Stosować dietę z ograniczeniem soli kuchennej, nadmiaru tłuszczu (zwłaszcza pochodzenia zwierzęcego) oraz zawierającą jak najmniej konserwantów.;
    3. Utrzymywać prawidłową masę ciała. Otyłość wpływa negatywnie na nerki. Regularna aktywność fizyczna sprzyja utrzymaniu prawidłowej masy ciała lub u osób otyłych - redukcji wagi, i w ten sposób wywiera korzystny wpływ na stan i funkcję nerek.
    4. Nie palić papierosów.
    5. Dążyć do jak najlepszego wyrównania chorób układu krążenia i cukrzycy. Zbyt wysokie wartości ciśnienia tętniczego, nadmierna ilość cholesterolu wpływającego na rozwój miażdżycy oraz źle kontrolowana cukrzyca wywierają istotny wpływ na funkcje nerek.
    6. W przypadku mężczyzn powyżej 50. roku życia – powinno regularnie odwiedzać się urologa w celu oceny gruczołu krokowego. Schorzenia tego narządu stanowią częstą przyczynę pogorszenia pracy nerek.
    7. Nie stosować samodzielnie suplementów diety. Nie przyjmować dłużej niż kilka dni leków przeciwbólowych i przeciwzapalnych bez konsultacji z lekarzem.

  • Do oceny stanu zdrowia układu moczowego służą proste badania, takie jak: badanie ogólne moczu, stężenie kreatyniny w surowicy krwi z wyliczonym na jej podstawie wskaźnikiem filtracji kłębuszkowej (eGFR), stężenie mocznika, sodu i potasu. Badania te często pełnią rolę badań przesiewowych, wykonywanych u osób zdrowych. Jeśli zostaną stwierdzone w nich nieprawidłowości u osoby bez objawów chorobowych ze strony układu moczowego lub jeśli istnieją powody kliniczne, lekarz na podstawie wywiadu i otrzymanych badań podstawowych zleca diagnostykę odpowiednią do problemu medycznego, który zaistniał. Rozszerzona diagnostyka laboratoryjna chorób nerek obejmuje takie badania jak: posiew moczu, dobową zbiórkę moczu na białko lub inne substancje (potas, wapń, fosfor, kwas moczowy), OB/CRP, stężenie wapnia, fosforu, kwasu moczowego w surowicy krwi, morfologia, PTH, gazometria, proteinogram oraz specjalistyczne badania immunologiczne potrzebne do diagnostyki kłębuszkowych zapaleń nerek. Czasem istnieje potrzeba oceny powikłań, wynikających z choroby nerek i wówczas odpowiedniej modyfikacji panelu wykonywanych badań. Przydatna jest znajomość stężenia glukozy w surowicy, krwi, lipidogramu, AST, ALT, TSH, badań wirusologicznych (w kierunku wirusowych zapaleń wątroby). Nie są to jednak badania rutynowe, wykonywanie ich ma uzasadnienie jedynie w wybranych sytuacjach medycznych.

    Podstawowym badaniem obrazowym służącym ocenie układu moczowego jest badanie USG. Jest ono łatwo dostępne, nieinwazyjne oraz w pełni bezpieczne dla osoby badanej, również dla kobiet w ciąży i małych dzieci. Dzięki niemu otrzymujemy informacje na temat wielkości i położenia nerek (najlepiej, gdy podane są wymiary nerek określone w centymetrach), ich budowy, obecności zmian takich jak: torbiele, złogi, zmiany, lite guzy, wady rozwojowe. Widoczne są też zmiany wynikające z zaburzeń odpływu moczu z nerek, polegające na poszerzeniu miedniczek nerkowych i moczowodów. Wykonanie badania USG układu moczowego z wypełnionym pęcherzem moczowym (przed badaniem należy wypić płyny, by zgromadzić mocz w pęcherzu) umożliwia podstawową ocenę pęcherza moczowego, pomiar jego pojemności oraz ujawnienie nieprawidłowości takich jak: guzy/ naciek ściany pęcherza, uchyłki. Obecne tu stany chorobowe mogą stanowić wskazanie do dalszych badań, np. cystoskopii czyli wziernikowania pęcherza moczowego, które daje możliwości dokładnej diagnostyki tego narządu.  

    W zależności od problemu medycznego wykonuje się szereg innych badań obrazowych i czynnościowych nerek i układu moczowego, które pozwalają na bardziej precyzyjną ocenę. Do badań tych należą: USG,  doppler tętnic nerkowych, RTG przeglądowe jamy brzusznej, cystoskopia, cystografia mikcyjna, pielografia, urografia (obecnie coraz rzadziej wykonywana), tomografia komputerowa, rezonans magnetyczny, angiografia, scyntygrafia nerek.

    Badaniem inwazyjnym jest biopsja nerki, wykonywana w warunkach hospitalizacji. Wskazaniami do jej wykonania są: duża utrata białka z moczem, tzw. zespół nerczycowy, krwinkomocz/krwiomocz, ostra i przewlekła niewydolność nerek, uszkodzenie nerek towarzyszące inny chorobom, takim jak np. RZS, toczeń układowy, cukrzyca. Wykonuje się też biopsję nerki przeszczepionej, zwłaszcza przy pogorszeniu jej funkcji czy podejrzeniu jej odrzucania.

    Badania przesiewowe krwi, moczu i USG układu moczowego warto wykonywać co rok. W przypadku obecności choroby nerek/ układu moczowego o częstotliwości wykonywania badań decyduje lekarz.

  • Leczenie przewlekłej choroby nerek zależy od jej przyczyny oraz stopnia pogorszenia funkcji nerek. Tylko u pewnej grupy osób z niewydolnością nerek udaje się za pomocą odpowiednich badań diagnostycznych ustalić przyczynę, która doprowadziła do niewydolności nerek i wdrożyć leczenie przyczynowe. U pozostałej grupy osób przyczyna uszkodzenia nerek jest niejasna/ niejednoznaczna lub też niewydolność nerek jest już tak zaawansowana w chwili jej rozpoznania, że diagnostyka nie przyniesie odpowiedzi na stawiane pytanie. W tej sytuacji możliwe jest zastosowanie leczenia objawowego. Polega ono na wdrożeniu odpowiedniej diety, wypijania zalecanej ilości wody, dobrej kontroli ciśnienia, wyrównania cukrzycy, unikaniu leków nefrotoksycznych i ograniczeniu badań radiologicznych z zastosowaniem środków cieniujących. Takie postepowanie ma na celu spowolnienie postępu choroby, a co za tym idzie - maksymalne opóźnienie potrzeby stosowania leczenia nerkozastępczego.

    Częstotliwość spotkań z nefrologiem zależy od stopnia nasilenia niewydolności nerek. W stadiach mniej zaawansowanych (kat G2,G3a PCHN) zazwyczaj wystarczy jedno spotkanie w roku. W chwili, gdy eGFR wynosi 45-30 min (kat G3b PCHN) spotkania ze specjalistą powinny odbywać się co ok. 6 m-cy. W przypadku, gdy eGFR wynosi 15-30 ml/min (kat. G4 PCHN) warto, aby konsultacja nefrologiczna miała miejsce co 3 miesiące. Jeśli czynność nerek jest już słaba i eGFR< 15 ml/min, czyli gdy mamy do czynienia z fazą schyłkową niewydolności nerek (kat. G5 PCHN), może zaistnieć konieczność wizyt u nefrologa nawet co miesiąc. Postepowanie takie ma na celu zapewnienie odpowiedniego nadzoru nad postępem choroby, zapewnienie maksymalnego bezpieczeństwa pacjentowi, odpowiednie przygotowanie go do kolejnego etapu leczenia oraz określenie najbardziej właściwego momentu rozpoczęcia leczenia nerkozastępczego - w praktyce najczęściej hemodializ. 

  • Osoba z przewlekłą chorobą nerek powinna konsultować przyjmowanie wszystkich suplementów diety i leków z lekarzem. Niektóre z nich mogą zaburzać czynność nerek, powodując pogorszenie ich funkcji. Wynikiem tego mogą być nieprawidłowości w badaniach laboratoryjnych (bad. ogólne moczu, kreatynina) lub może rozwinąć się ciężka postać niewydolności nerek, wymagająca leczenia szpitalnego a nawet dializ. Często zdarza się, że pogorszenie funkcji nerek jest odwracalne - mówimy wówczas o ostrym uszkodzeniu nerek. Bywa jednak i tak, że funkcji nerek nie udaje się poprawić i rozwija się wówczas przewlekła choroba nerek. Tak dzieje się zwłaszcza przy przewlekłym nadużywaniu leków, a klasycznym przykładem są powszechnie dostępne leki z grupy NLPZ (niesteroidowe leki przeciwzapalne). Największe ryzyko polekowego uszkodzenia nerek występuje u osób z istniejącą już chorobą nerek.

    Do leków wymagających szczególnego nadzoru zalicza się:

    1. Niesteroidowe leki przeciwzapalne (ibuprofen, ketoprofen, diklofenac itp.).
    2. Środki kontrastujące (tzw. kontrast) stosowane podczas badań obrazowych, np. tomografii komputerowej, koronarografii, rezonansu magnetycznego.
    3. Leki moczopędne (diuretyki).
    4. Antybiotyki, głównie: aminoglikozydy, cefalosporyny, sulfonamidy oraz leki przeciwgrzybicze.
    5. Leki stosowane w onkologii w trakcie chemioterapii (cisplatyna).
    6. Leki immunosupresyjne (cyklosporyna, takrolimus).
    7. Preparaty złota wykorzystywane w reumatologii.
    8. Preparaty litu stosowane w psychiatrii.

  • Przewlekła choroba nerek powoduje pogorszenie funkcji układu immunologicznego, czego efektem jest osłabienie odporności organizmu. W konsekwencji sprzyja to infekcjom oraz pogarsza ich przebieg, mając wpływ na ogólny stan zdrowia. Wraz z nasilaniem się stopnia niewydolności nerek, ulega pogorszeniu zdolność organizmu do wytwarzania przeciwciał odpornościowych na skutek stosowanych szczepień ochronnych - maleje efektywność szczepień. Dlatego też zaleca się, aby szczepienia u pacjentów z niewydolnością nerek były przeprowadzane w jak najwcześniejszych stadiach choroby, aby uzyskać ich jak najlepszy efekt. Jest to ważne szczególnie w przypadku osób w podeszłym wieku, z licznymi chorobami towarzyszącymi (astma oskrzelowa, przewlekła obturacyjna choroba płuc, cukrzyca, niewydolność serca) oraz u tych, u których rozważa się kwalifikację do transplantacji nerki i związaną z nią konieczność stosowania przewlekłego leczenia immunosupresyjnego. Szczepienia zalecane to: szczepienie przeciwko wirusowemu zapaleniu wątroby typu B, sezonowe szczepienie przeciwko grypie i u wybranej grupy osób- przeciwko pneumokokom.

Stacja

  • DaVita ma 68 ośrodków w całej Polsce. Najbliższą placówkę możesz znaleźć dzięki wyszukiwarce ośrodków lub na stronie pokazującej mapę z rozlokowaniem naszych ośrodków. 

  • Wszystkie niezbędne informacje na ten temat znajdziesz na tej stronie.

  • Gdy niewydolność nerek jest zaawansowana potrzebne jest wprowadzenie leczenia nerkozastępczego. Najskuteczniejszą metodą leczenia jest przeszczepienie nerki. Jeśli przeprowadzenie tego zabiegu jest niemożliwe lub pacjent nie wyraża na nie zgody, stosuje się leczenie dializacyjne. Hemodializa to najpopularniejsza z metod tego leczenia. Wykonywana jest w Polsce w ośrodkach dializ. Kolejną metodą leczenia jest dializ otrzewnowa wykonywana przez pacjenta w domu. Więcej o nich przeczytasz w kolejnych pytaniach.

  • Wszystkie niezbędne informacje o tym, co ze sobą zabrać i jak się przygotować do pierwszej hemodializy znajdziesz na tej stronie.

  • To zabieg oczyszczania krwi z toksyn i zbędnych elementów przemiany materii oraz usuwania nadmiernej ilości wody nagromadzonej w organizmie w wyniku nieprawidłowego działania nerek.

    Podczas hemodializy krew pacjenta wielokrotnie pobierana jest do dializatora (który jest kluczowym elementem aparatu, tzw. sztucznej nerki), oczyszczana w nim i z powrotem przetaczana do układu krążenia. W organizmie człowieka znajduje się średnio od 4 do 5 litrów krwi. W trakcie hemodializy w danym momencie poza organizmem pacjenta pozostaje około 300-400 ml.

    Aby krew mogła zostać oczyszczona w dializatorze i w tej postaci powrócić do ustroju, wcześniej pacjent musi mieć wykonany odpowiedni dostęp naczyniowy. Może to być: przetoka tętniczo-żylna, przetoka z użyciem protezy naczyniowej lub cewnik naczyniowy umieszczony w jednej z żył centralnych. Najlepszym dostępem, bo najbezpieczniejszym i najtrwalszym, jest przetoka tętniczo-żylna z naczyń własnych.

    Przed każdym zabiegiem hemodializy pielęgniarka sprawdza podstawowe parametry życiowe pacjenta (ciśnienie tętnicze i czynność serca) oraz waży pacjenta, aby ocenić zmianę kumulacji wody od ostatniego zabiegu. Następnie pacjent podłączany jest do odpowiednio dla niego zaprogramowanego aparatu sztucznej nerki. Zabieg trwa najczęściej około 4 godzin. Wykonywany jest zwykle 3 razy w tygodniu.

  • Dializa otrzewnowa polega na usuwaniu toksyn mocznicowych przez błonę otrzewnową, która wyściela jamę brzuszną (otrzewnową) i znajdujące się w niej narządy. Do jamy brzusznej (przez wcześniej wszczepiony przez chirurga nieduży cewnik) wprowadza się specjalny płyn, tzw. dializat.

    Płyn ma tak dobrany skład chemiczny, aby przenikały do niego z krwi substancje, które powinny być usunięte (np. mocznik, potas, fosforany) i jednocześnie, aby z płynu do krwi wchłaniały się substancje potrzebne do wyrównania kwasicy metabolicznej. Dializat zawiera też substancje, dzięki którym uzyskuje się odpowiednie odwodnienie chorego.

    Pacjent samodzielnie wpuszcza i wypuszcza płyn 3-5 razy na dobę lub korzysta ze specjalnego aparatu, tzw. cyklera. Cykler jest programowany tak, aby 4- 8 razy w ciągu nocy, podczas snu, wymienić płyn dializacyjny, co trwa od 8 do 10 godzin. Rano pacjent odłącza aparat, zamyka cewnik zatyczką i funkcjonuje bez dodatkowych obciążeń.

    Dializę otrzewnową wykonuje się codziennie – ręcznie w dzień lub w nocy z użyciem cyklera.

    O tym, która metoda leczenia jest najwłaściwsza, decyduje lekarz z pacjentem po omówieniu wszystkich plusów i minusów każdej z metod w jego przypadku.

  • Transport na zabieg dializy i powrotny jest organizowany w ramach kompleksowej usługi hemodializy. Jeśli tylko pacjent chce skorzystać z grupowego transportu na dializy, może to zrobić. W danym samochodzie jednorazowo podróżuje maksymalnie 9 osób. Kierowca podjeżdża pod wskazany przez pacjenta adres, by go przewieźć na dializy. Po dializach odwozi go w to samo miejsce. Jeśli któryś z pacjentów wymaga asysty przy wsiadaniu lub wysiadaniu, wystarczy, że zgłosi to prowadzącemu.

  • Schemat leczenia ustalany jest indywidualnie dla każdego pacjenta. Najczęściej jednak zabiegi wykonuje się trzy razy w tygodniu co drugi dzień. Zazwyczaj sama dializa trwa około 4 godzin. 

  • Podczas hemodializy oczyszcza się krew pacjenta ze zbędnych produktów materii, tzw. toksyn mocznicowych, które kumulują się z powodu braku funkcji nerek. Aby zabieg hemodializy przebiegał sprawnie i był skuteczny musi być możliwość pobierania zwykle powyżej 300 ml krwi pacjenta w ciągu minuty. Nie jest to możliwe z wykorzystaniem żył powierzchownych kończyn. W tym celu używa się przetoki tętniczo-żylnej lub cewnika naczyniowego potocznie nazywanych dostępem naczyniowym. 

    Przetoka tętniczo-żylna musi być przygotowana z kilkutygodniowym wyprzedzeniem zanim będzie gotowa do użycia. Tworzy się ją podczas niewielkiego zabiegu chirurgicznego, podczas którego lekarz łączy żyłę i tętnicę kończyny górnej. W efekcie przez żyłę przepływa więcej krwi i po 4-6 tygodniach można, nakłuwając ją specjalną igłą, wykorzystywać do zabiegów hemodializy. Przetoka tętniczo-żylna jest najlepszą i najbezpieczniejszą formą dostępu naczyniowego do hemodializy.

    Cewnik naczyniowy jest wykonany ze sztucznego materiału i jest wprowadzany do dużego naczynia żylnego w szyi lub udzie. Może być użyty natychmiast po założeniu, ale niestety jego użytkowanie jest obarczone większym ryzykiem zakażenia, sepsy i niewystarczającego przepływu krwi.



  • Moment rozpoczęcia leczenia dializami zależy od stopnia zaawansowania przewlekłej choroby nerek. Osoby w 4. stadium choroby, u których zmniejsza się współczynnik GFR (przesączenia kłębuszkowego, który informuje o zdolności nerek do pełnienia swoich funkcji) powinny zacząć się przygotowywać do tego, że leczenie nerkozastępcze niebawem będzie koniecznie. Gdy choroba osiągnie 5. stadium, tj. gdy GFR spadnie poniżej 15 ml/min, może być koniecznie  rozpoczęcie leczenia hemodializami. Jest to zabieg ratujący życie.

  • Podczas dializy otrzewnowej wprowadza się jałowy płyn dializacyjny do jamy otrzewnowej (brzusznej). Po kilku godzinach wypuszcza się go  razem z toksynami i wpuszcza nową porcję, aby kontynuować dializę. Do tego potrzebny jest cewnik określany od nazwiska jego konstruktora cewnikiem Tenckhoffa. Jest to cienka, miękka i giętka rurka, którą do jamy otrzewnowej wszczepia lekarz w taki sposób, że ujście cewnika na powłokach brzusznych jest usytuowane bocznie i poniżej pępka. Niewielki jego odcinek wystający na zewnątrz pacjent nosi w specjalnej małej kieszonce na opasce lub najzwyczajniej w bieliźnie. 


  • Rozpoczęcie leczenia nerkozastępczego nie oznacza końca  podróżowania. Pacjent dializowany może korzystać z dializ gościnnych w innych ośrodkach dializ w Polsce i za granicą. Dializy gościnne należy planować z wyprzedzeniem, by ustalić dostępność miejsca w ośrodku najbliższym celowi podróży. Zazwyczaj też ośrodek macierzysty powinien przesłać do ośrodka, w którym odbędą się dializy gościnne, skierowanie na dializy i dokumentację medyczną ich dotyczącą. 

  • Z uwagi na osłabienie funkcji układu odpornościowego związane z nasiloną niewydolnością nerek zaleca się, aby szczepienia w tej grupie chorych były przeprowadzane w jak najwcześniejszych stadiach choroby. Dzięki temu można uzyskać ich jak najlepszy efekt. Jest to ważne szczególnie w przypadku osób w podeszłym wieku, u których występują liczne choroby towarzyszące (astma oskrzelowa, przewlekła obturacyjna choroba płuc (POCHP), cukrzyca, niewydolność serca) oraz tych, u których rozważa się kwalifikację do transplantacji nerki i związaną z nią konieczność stosowania przewlekłego leczenia immunosupresyjnego. Zalecenie to dotyczy zwłaszcza sczepienia przeciwko wirusowemu zapaleniu wątroby typu B. Jeśli jednak nie udało się zaszczepić z wyprzedzeniem, należy niezwłocznie uzupełnić szczepienia już po rozpoczęciu dializoterapii. Inne szczepienia zalecane to: sezonowe szczepienie przeciwko grypie i u wybranej grupy osób - przeciwko pneumokokom.

  • Jeżeli stan zdrowia na to pozwala, można kontynuować pracę w okresie leczenia dializami. Zazwyczaj pacjenci pracujący leczą się na  3. zmianie, czyli rozpoczynają dializy około 17:00 (dokładna godzina zależy  od specyfiki działania konkretnej placówki), co zwykle nie koliduje z czasem pracy.

  • Regularna aktywność fizyczna u osób leczonych nerkozastępczo jest konieczna do zapobiegania pogarszaniu się stanu zdrowia, utrzymania lub poprawy kondycji fizycznej, przeciwdziałania niekorzystnym następstwom długotrwałej schyłkowej niewydolności nerek, w tym utracie masy i siły mięśni. Trening powinien być indywidualnie dostoswany do możliwości i warunków życiowych pacjenta. Polecane są ćwiczenia aerobowe, czyli tzw. ćwiczenia/ sporty tlenowe. Sporty siłowe są niekorzystne ze względu na nadmierne obciążenie układu krążenia oraz negatywny wpływ na dostęp naczyniowy do hemodializ. Oprócz poprawy ogólnej sprawności fizycznej regularna aktywność ma korzystny wpływ na utrzymanie samodzielności w codziennych czynnościach domowych, zmniejszenie poczucia zmęczenia, poprawę nastroju i snu. Poza tym wpływa korzystnie na stopień wyrównania cukrzycy i lipidogramu, zapobiega rozwojowi miażdżycy oraz chorób serca i naczyń. Warto pamiętać o tym, aby nie zmniejszać aktywności w okresie jesienno-zimowym i kontynuować ćwiczenia w domu.

  • Erytropoetyna to hormon produkowany głównie w nerkach. Jej funkcja polega na pobudzaniu komórek szpiku kostnego do produkcji erytrocytów. U osób z przewlekłą chorobą nerek (PCHN) na skutek ich postępującego niszczenia dochodzi do zmniejszenia produkcji erytropoetyny, czego następstwem jest niedokrwistość. Nie zależy ona od niedoboru żelaza, witaminy B12 ani kwasu foliowego, więc nie ma możliwości leczenia jej przez wzbogacenie diety w te substancje czy przyjmowania ich w postaci leków. Jedyną formą leczenia niedokrwistości wynikającej z niedoboru erytropoetyny jest podawanie jej w zastrzykach. Takie leczenie stosuje się u pacjentów leczonych hemodializą i dializą otrzewnową. Może się zdarzyć, że oprócz niedoboru erytropoetyny pacjent ma  też niedobór żelaza czy kwasu foliowego. Wówczas powinien on przyjmować także leki na te niedobory. Decyzję o leczeniu niedokrwistości u osoby dializowanej podejmuje lekarz na podstawie wyników badań krwi.


  • Leki należy przyjmować ściśle według zaleceń lekarza. Tyczy się to pory dnia, częstotliwości, konieczności zachowania odstępu od lub do posiłku. Leki należy popijać wodą, by nie zaburzać ich przyswajania. Nie należy rozgryzać ani dzielić tabletek nieprzeznaczonych do podziału czy zmieniać czasu kuracji. Przed rozpoczęciem przyjmowania leku warto sprawdzić datę jego przydatności do spożycia (zwłaszcza w przypadku leków, które są w domu i po które sięgamy  tylko raz na jakiś czas). W przypadku chęci wprowadzenia nowego leku czy suplementu diety samodzielnie, warto skonsultować się wcześniej z lekarzem, aby ustalić, czy nowy preparat nie będzie kolidował z lekami przyjmowanymi przewlekle. 

  • Optymalny ciężar ciała (sucha waga) to ciężar ciała pacjenta, przy którym nie stwierdza się ani cech odwodnienia organizmu ani nadmiernego przewodnienia mierzonego prawidłową wydolnością układu krążenia. Brak przewodnienia oznacza brak obrzęków twarzy, kończyn, tułowia oraz cech zastoju w krążeniu płucnym, co można stwierdzić np. na podstawie osłuchiwania płuc oraz badania RTG klatki piersiowej. Optymalny ciężar ciała stanowi wartość, na podstawie której oblicza się, o ile należy odwodnić pacjenta na każdej dializie (stąd konieczne jest ważenie przez dializą). Optymalny ciężar ciała jest ustalany przez lekarza stacji dializ. Może on być modyfikowany w zależności od aktualnej sytuacji życiowej chorego. Służy to utrzymaniu prawidłowej wydolności układu krążenia, np. jeśli pacjent chudnie z powodu zwiększenia swej aktywności fizycznej i w konsekwencji utraty tkanki tłuszczowej, optymalny ciężar ciała należy odpowiednio obniżyć.

  • Podstawową rolą dializy jest utrzymanie pacjenta przy życiu w jak najlepszym stanie zdrowia. Aby ta rola mogła zostać spełniona, w trakcie dializy z organizmu muszą zostać usunięte różne toksyny nagromadzone w wyniku braku odpowiedniej funkcji nerek oraz nadmiar wody. Standardem ustalonym przez Europejskie Towarzystwo Nefrologiczne jest minimalny tygodniowy czas hemodializy wynoszący 12 godzin, co w praktyce oznacza 3 zabiegi w tygodniu po 4 godziny. Opuszczanie dializ wiąże się z drastycznym zmniejszeniem możliwości eliminacji wody oraz szkodliwych substancji gromadzących się w organizmie. Taki stan w krótkim czasie może bezpośrednio zagrozić życiu, np. nadmiar potasu może wywołać arytmię czy nagłe zatrzymanie krążenia), a długofalowo - pogarszać wydolność serca i powodować rozwój powikłań wynikających z niedodializowania i mających wpływ na czas i jakość dalszego życia.


  • Transplantacja nerki to zabieg chirurgiczny wykonywany po szczegółowej kwalifikacji i przygotowaniu biorcy oraz przy odpowiednim doborze dawcy tak, aby ryzyko odrzucenia nerki i powikłań związanych z zabiegiem i dalszym leczeniem immunosupresyjnym było jak najmniejsze.

    Kandydat na biorcę nerki musi przejść szereg szczegółowych badań i konsultacji, których celem jest jak najdokładniejsza ocena stanu zdrowia i ustabilizowanie istniejących chorób.

    Najczęściej nerkę do transplantacji pobiera się  od dawcy zmarłego, niemniej coraz częściej zabieg odbywa się po pobraniu nerki od dawcy żywego. Obie formy wiążą się z koniecznością zachowania wszelkich środków ostrożności tak, aby przyjęcie nerki przez biorcę było dla niego bezpieczne.

  • Tak, jest to możliwe. Kandydaci do rodzinnego przeszczepienia nerki powinni kontaktować się z koordynatorem transplantacyjnym w ośrodkach zajmujących się takim rodzajem przeszczepiania. W trakcie spotkania omawiane są wszelkie aspekty związane z tego rodzaju transplantacją a następnie zarówno biorca, jak i dawca są kierowani na wszystkie wymagane w tej sytuacji badania diagnostyczne określające możliwość zrealizowania przeszczepienia rodzinnego.

Znajdź ośrodek dializ blisko siebie

Tutaj znajdziesz dane kontaktowe i informacje o godzinach otwarcia ośrodków dializ w Twojej okolicy.

Sprawdź

Kalkulatory medyczne

Skorzystaj z prostych kalkulatorów medycznych i sprawdź różne parametry Twojego zdrowia.

Czytaj więcej